خانه های مکعبی رتردام؛ بررسی شاهکار عجیب معماری هلند و راهنمای بازدید

خانه های مکعبی رتردام چیست و چرا اینقدر عجیب به نظر می رسند؟

وقتی برای اولین بار در خیابان اوربلاک در مرکز شهر رتردام قدم می زنید با منظره ای رو به رو می شوید که با هیچ یک از تصورات قبلی شما از معماری مسکونی همخوانی ندارد. ردیفی از مکعب های زرد رنگ روشن که گویی از یک بازی فکری غول پیکر یا یک مکعب روبیک بزرگ به بیرون پرتاب شده اند و با زاویه ای غیرمنطقی روی پایه های خود قرار گرفته اند. این ساختمان ها که به خانه های مکعبی رتردام یا خانه های روبیک شهرت دارند در واقع یک آزمایش جسورانه در زمینه معماری و شهرسازی هستند.

برخلاف خانه های سنتی اروپایی که دارای سقف های شیب دار شیروانی پنجره های عمودی و دیوارهای صاف هستند خانه های مکعبی رتردام تمامی قواعد کلاسیک معماری را به چالش می کشند. فرم کلی هر واحد یک مکعب کامل است که به جای قرار گرفتن روی یکی از وجوه خود روی یکی از گوشه هایش بالانس شده است. این چرخش ۴۵ درجه ای باعث می شود که سقف خانه به شکل یک لوزی بزرگ درآید و دیوارها و پنجره ها با زاویه ای تند و تیز رو به بیرون متمایل شوند.

رنگ زرد روشن و درخشان این مکعب ها در برابر آسمان خاکستری هلند و ساختمان های مدرن و شیشه ای اطراف تضاد بصری بسیار جذابی ایجاد می کند. این رنگ انتخاب شده تا حس گرما شادی و سرزندگی را به ساکنان و عابران منتقل کند و از فضای خشک و صنعتی شهر رتردام بکاهد. برای بسیاری از گردشگران دیدن این خانه ها از بیرون یک تجربه شگفت انگیز است اما سوال اصلی اینجاست که آیا واقعا می توان در چنین فضایی با دیوارهای کج و سقف های شیب دار زندگی کرد؟ پاسخ به این سوال نیازمند بررسی دقیق طراحی داخلی و چالش های روزمره ساکنان این مجموعه است.

تاریخچه پیدایش و فلسفه طراحی پیت بلوم

برای درک بهتر خانه های مکعبی رتردام باید به تاریخچه شهر رتردام و شرایط آن پس از جنگ جهانی دوم نگاهی بیندازیم. در سال ۱۹۴۰ و در جریان جنگ جهانی دوم مرکز شهر رتردام به شدت توسط نیروهای آلمانی بمباران شد و تقریبا با خاک یکسان گردید. این ویرانی گسترده اگرچه یک فاجعه بزرگ بود اما باعث شد تا رتردام پس از پایان جنگ به یک بوم خالی برای معماران مدرنیست تبدیل شود. برخلاف شهر آمستردام که بافت تاریخی و کانال های قدیمی خود را حفظ کرده بود رتردام فرصت یافت تا به آزمایشگاهی برای معماری مدرن و نوآورانه تبدیل شود.

در دهه ۱۹۷۰ میلادی شهرداری رتردام به دنبال راهی برای احیای مناطق مسکونی در مرکز شهر و ایجاد تراکم جمعیتی بدون از بین بردن فضای عمومی بود. در همین دوران معمار هلندی به نام پیت بلوم که از پیشگامان سبک ساختارگرایی در معماری بود ماموریت یافت تا یک مجموعه مسکونی جدید در منطقه Blaak طراحی کند. پیت بلوم معماری بود که هرگز به دنبال تکرار فرم های سنتی نبود و همواره تلاش می کرد تا مرزهای فضای مسکونی را جابه جا کند.

ساختارگرایی در معماری و نقش آن در شکل گیری کوبوس وونینگن

برای درک عمیق تر خانه های مکعبی باید با جنبش ساختارگرایی در معماری هلند آشنا شویم. در اواسط قرن بیستم معمارانی مانند آلدو ون آیک و هرمان هرتزبرگر پایه گذار این تفکر بودند که معماری باید بازتابی از ساختارهای اجتماعی و تعاملات انسانی باشد. آن ها با عملکردگرایی خشک و بی روح سبک بین المللی مخالفت می کردند و معتقد بودند که ساختمان ها باید مانند یک شهر کوچک دارای مسیرهای ارتباطی میدان ها و فضاهای مکث باشند.

پیت بلوم نیز از پیروان همین مکتب فکری بود. او معتقد بود که یک مجتمع مسکونی نباید صرفاً یک جعبه بزرگ حاوی آپارتمان های مجزا باشد بلکه باید یک بافت ارگانیک و زنده ایجاد کند. در خانه های مکعبی راهروهای ورودی پلکان ها و فضاهای زیرین مکعب ها نقش همان کوچه ها و میدان های یک دهکده سنتی را بازی می کنند. بلوم با تکرار یک فرم هندسی ساده یعنی مکعب و ایجاد تنوع در نحوه اتصال آن ها به یکدیگر یک ساختار کلی منسجم و در عین حال پویا خلق کرد که دقیقاً همسو با اصول مکتب ساختارگرایی بود.

مفهوم دهکده درون شهر و استعاره درخت و جنگل

یکی از مهم ترین نکاتی که در بررسی خانه های مکعبی رتردام باید به آن توجه کرد فلسفه و استعاره ای است که پیت بلوم در پس این طراحی پنهان کرده است. نام رسمی و مفهومی که بلوم برای این پروژه انتخاب کرد دهکده درون شهر یا درختان و جنگل بود. او می خواست مفهوم یک روستای دنج و صمیمی را در دل یک کلان شهر صنعتی و شلوغ بازسازی کند.

در دیدگاه پیت بلوم هر یک از این مکعب های زرد رنگ نماد یک درخت است. پایه های شش ضلعی و بتنی که مکعب ها روی آن ها قرار گرفته اند نمایانگر تنه درخت هستند و فضای داخلی مکعب ها تاج درخت را تشکیل می دهند. وقتی شما به تمام این ۳۸ مکعب که در کنار هم و در یک ردیف قرار گرفته اند نگاه می کنید در واقع در حال تماشای یک جنگل مصنوعی هستید که روی سقف شهر رشد کرده است.

این استعاره تنها یک شعار شاعرانه نبود بلکه در طراحی فضای عمومی نیز نمود پیدا کرد. پیت بلوم قصد داشت تا سطح زمین را به طور کامل به عابران پیاده فضای سبز و تعاملات اجتماعی اختصاص دهد. به همین دلیل خانه ها را از سطح زمین بلند کرد و روی پایه ها قرار داد تا خیابان و پیاده رو در زیر آن ها جریان داشته باشد. این ایده که به آن زندگی روی سقف شهری گفته می شد در آن دوران بسیار انقلابی بود و هدف آن جداسازی فضای خصوصی مسکونی از فضای عمومی و پر هرج و مرج شهر بود.

بررسی مهندسی و ساختار سازه مکعب های کج

ساخت یک مکعب که روی گوشه خود بالانس شده باشد از نظر مهندسی و سازه ای یک چالش بزرگ محسوب می شود. پیت بلوم برای اجرای این ایده جسورانه نیازمند همکاری با مهندسان سازه خبره بود تا بتوانند پایداری و ایمنی این ساختمان ها را در برابر بادهای شدید و شرایط آب و هوایی هلند تضمین کنند.

هر مکعب از یک چارچوب چوبی و بتنی تشکیل شده است که با زاویه دقیق ۴۵ درجه نسبت به افق چرخش یافته است. این چارچوب روی یک پایه شش ضلعی محکم قرار گرفته است که در واقع هسته مرکزی خانه را تشکیل می دهد. این پایه شش ضلعی نه تنها بار وزن مکعب را به زمین منتقل می کند بلکه شامل پلکان ورودی و مسیرهای تاسیساتی خانه نیز هست.

یکی از جالب ترین ویژگی های مهندسی این خانه ها زاویه دیوارها و سقف نسبت به سطح زمین است. وقتی یک مکعب ۴۵ درجه می چرخد زاویه دیوارهای آن نسبت به افق به ۵۴.۷ درجه می رسد. این زاویه خاص باعث می شود که فضا در داخل خانه بسیار دلبازتر از آنچه از بیرون به نظر می رسد احساس شود. پنجره های بزرگ و مثلثی شکل که در اضلاع مکعب تعبیه شده اند نور طبیعی را به شکلی منحصر به فرد به داخل خانه هدایت می کنند و دیدی پانوراما و بی نظیر از شهر رتردام را در اختیار ساکنان قرار می دهند.

طراحی داخلی و طبقات خانه های مکعبی رتردام

بسیاری از افراد با دیدن ظاهر کوچک و فشرده مکعب ها از بیرون تصور می کنند که فضای داخلی آن ها بسیار تنگ و محدود است. اما واقعیت این است که هر یک از این خانه های مکعبی حدود ۱۰۰ متر مربع مساحت دارند و فضای داخلی آن ها در سه یا چهار سطح مختلف طراحی شده است. پیت بلوم فضای داخلی را به گونه ای تقسیم بندی کرده است که بیشترین بهره وری را از این حجم هندسی عجیب داشته باشد.

طبقه همکف یا ورودی

ورودی خانه از طریق پایه شش ضلعی و یک پلکان مارپیچ یا مستقیم صورت می گیرد. این بخش معمولاً به عنوان فضای ورودی رختکن و انباری مورد استفاده قرار می گیرد. ارتفاع سقف در این بخش محدود است و بیشتر نقش یک فیلتر برای ورود به فضای اصلی خانه را ایفا می کند.

طبقه اول یا فضای زندگی اصلی

با بالا رفتن از پله ها به طبقه اول می رسید که قلب تپنده خانه است. این طبقه شامل فضای نشیمن و آشپزخانه می شود. به دلیل شیب ۵۴.۷ درجه ای دیوارها فضای ایستادن در مرکز اتاق کاملاً مناسب است اما هرچه به سمت گوشه ها و لبه های مکعب نزدیک می شوید ارتفاع سقف کوتاه تر می شود. پنجره های بزرگ و شیب دار در این طبقه قرار دارند و نور فوق العاده ای را به فضای نشیمن می تابانند. آشپزخانه معمولاً در یکی از گوشه ها طراحی شده و کابینت ها باید به صورت سفارشی و متناسب با زاویه دیوارها ساخته شوند.

طبقه دوم یا فضای استراحت

طبقه بالا به اتاق خواب ها و سرویس بهداشتی اختصاص دارد. در این بخش به دلیل نزدیک شدن به راس مکعب فضای سر در برخی نقاط محدودتر است و ساکنان باید در هنگام راه رفتن در لبه های اتاق مراقب سقف شیب دار باشند. با این وجود طراحی هوشمندانه باعث شده تا تخت خواب ها و کمدها در نقاطی قرار بگیرند که کمترین تداخل را با شیب سقف داشته باشند.

طبقه سوم یا اتاقک زیر شیروانی

در بالاترین نقطه مکعب و در راس آن یک فضای کوچک و دنج وجود دارد که گاهی به عنوان یک باغچه کوچک اتاق آفتاب گیر یا فضای کار مورد استفاده قرار می گیرد. این بخش دارای پنجره های سقفی است که دیدی مستقیم به آسمان و ستاره ها در شب ارائه می دهد.

راهکارهای خلاقانه برای دکوراسیون داخلی فضاهای کج

طراحان داخلی که روی پروژه های بازسازی خانه های مکعبی کار می کنند با چالش های جذاب و پیچیده ای رو به رو هستند. آن ها باید از هر سانتی متر مکعب از فضا استفاده کنند بدون اینکه حس خفگی به ساکنان دست دهد. یکی از رایج ترین راهکارها استفاده از کمدهای دیواری توکار است که دقیقاً هم شکل با زاویه دیوارها برش خورده اند. این کمدها در گوشه های تیز مکعب که فضای مرده محسوب می شوند نصب شده و حجم عظیمی از وسایل را در خود پنهان می کنند.

استفاده از نورپردازی خطی و مخفی در لبه های سقف و کف یکی دیگر از ترفندهای محبوب است. این نورپردازی ها باعث می شوند تا خطوط هندسی و زاویه دار خانه در شب برجسته شوند و یک اتمسفر دراماتیک و سینمایی ایجاد کنند. همچنین انتخاب مبلمان مدولار و تاشو که بتوانند در زوایای مختلف تغییر شکل دهند به ساکنان اجازه می دهد تا فضای نشیمن را بر اساس نیاز روزانه خود تغییر دهند.

چالش های زندگی در خانه های مکعبی؛ آیا سکونت در آن ها راحت است؟

زندگی در یک اثر هنری و معماری همیشه هم راحت و بدون دردسر نیست. ساکنان خانه های مکعبی رتردام با چالش های روزمره ای رو به رو هستند که در خانه های سنتی وجود ندارد. اولین و مهم ترین چالش مسئله مبلمان و دکوراسیون داخلی است. شما نمی توانید به یک فروشگاه مبلمان بروید و یک کاناپه یا کمد لباس استاندارد بخرید و آن را در خانه خود قرار دهید. دیوارهای کج و گوشه های تیز باعث می شود که بیشتر فضاهای کنار دیوار غیرقابل استفاده باشند مگر اینکه مبلمان به صورت کاملاً سفارشی و متناسب با ابعاد و زوایای دقیق آن خانه خاص ساخته شوند.

چالش دوم مسئله آکوستیک و انتقال صدا است. شکل هندسی مکعب و سطوح صاف و شیب دار باعث می شود که امواج صوتی به جای جذب شدن در گوشه ها متمرکز شده و در سراسر خانه بازتاب یابند. این موضوع باعث می شود که صدای صحبت کردن یا تماشای تلویزیون در یک طبقه به راحتی در طبقات دیگر شنیده شود. بسیاری از ساکنان برای حل این مشکل از پرده های ضخیم فرش های بزرگ و پنل های جاذب صدا در دکوراسیون خود استفاده می کنند.

مسئله سوم کنترل دما و تهویه است. پنجره های بزرگ و شیشه ای که برای ورود نور طراحی شده اند در تابستان باعث گرم شدن بیش از حد فضای داخلی می شوند و در زمستان هدررفت انرژی را افزایش می دهند. سیستم های تهویه مطبوع و پرده های مخصوص ضد آفتاب از ملزومات زندگی در این خانه ها هستند.

علاوه بر این ها تمیز کردن پنجره های بیرونی که با زاویه تند به سمت بیرون متمایل شده اند یک کار تخصصی و دشوار است که نیاز به تجهیزات و نیروهای خدماتی ویژه دارد. با وجود تمامی این چالش ها بسیاری از ساکنان عاشق فضای منحصر به فرد خانه خود هستند و آن را به عنوان یک سبک زندگی خاص و هنری پذیرفته اند.

ابر مکعب ها یا مکعب های بزرگ چه کاربردی دارند؟

در دو انتهای مجموعه خانه های مکعبی رتردام دو سازه بسیار بزرگتر به چشم می خورند که به آن ها ابر مکعب یا مکعب های بزرگ گفته می شود. پیت بلوم این دو سازه غول پیکر را به عنوان دروازه های ورودی به دهکده خود طراحی کرد.

یکی از این ابر مکعب ها در گذشته به عنوان یک مدرسه معماری مورد استفاده قرار می گرفت و اکنون نیز فضاهای تجاری و اداری را در خود جای داده است. ابر مکعب دیگر که در ضلع دیگر خیابان قرار دارد کاربری های متنوعی از جمله فضای نمایشگاهی دفتر کار و حتی یک هاستل یا اقامتگاه ارزان قیمت برای گردشگران را شامل می شود.

ابعاد بزرگ این دو مکعب باعث شده است تا فضای داخلی آن ها بسیار دلبازتر باشد و محدودیت های ارتفاع سقف که در مکعب های کوچک مسکونی وجود دارد در آن ها کمتر احساس شود. حضور این دو سازه بزرگ در دو طرف مجموعه باعث ایجاد یک تقارن بصری جذاب و ایجاد یک میدان شهری دنج در میان آن ها شده است که محل برگزاری رویدادهای محلی و گردهمایی های کوچک است.

راهنمای کامل بازدید از موزه خانه مکعبی (Kijk-Kubus)

از آنجایی که خانه های مکعبی رتردام در اصل یک مجتمع مسکونی خصوصی هستند ساکنان آن ها تمایلی به ورود گردشگران به حریم خصوصی خود ندارند. اما برای پاسخگویی به کنجکاوی بی پایان توریست ها یکی از این مکعب ها به نام کیکی کوبوس یا موزه خانه مکعبی به روی عموم باز است.

بازدید از این موزه به شما این فرصت را می دهد تا دقیقاً متوجه شوید که زندگی در داخل این احجام هندسی کج چگونه است. در داخل موزه شما می توانید پلکان ها فضاهای نشیمن اتاق خواب ها و نحوه چیدمان مبلمان سفارشی را از نزدیک لمس کنید. ماکت هایی از نحوه قرارگیری سازه ها و اطلاعات دقیقی درباره تاریخچه ساخت و ایده های پیت بلوم در این موزه به نمایش درآمده است.

موقعیت مکانی و جاذبه های گردشگری اطراف

یکی از مزایای اصلی خانه های مکعبی رتردام موقعیت مکانی استراتژیک آن هاست. این مجموعه در قلب شهر رتردام و در نزدیکی بسیاری از جاذبه های مهم گردشگری قرار دارد. پس از بازدید از خانه های مکعبی می توانید برنامه سفر خود را با دیدن مکان های زیر تکمیل کنید:

مارکت هال یا بازار سقف دار

تنها چند دقیقه پیاده تا یکی از عجیب ترین بازارهای سرپوشیده جهان فاصله دارید. مارکت هال یک ساختمان عظیم به شکل نعل اسب است که سقف داخلی آن با بزرگترین اثر هنری دیجیتال جهان پوشانده شده است. در این بازار می توانید انواع غذاهای محلی هلند و بین المللی را امتحان کنید.

کتابخانه مرکزی رتردام

در همسایگی خانه های مکعبی کتابخانه مرکزی شهر قرار دارد که با معماری خاص و پله های برنجی خود یکی از جاذبه های دیدنی برای علاقه مندان به معماری است.

بندر قدیمی و موزه دریانوردی

با کمی پیاده روی به سمت جنوب به بندر قدیمی رتردام و موزه دریانوردی می رسید که تاریخچه دریانوردی و تجارت این شهر بندری را به نمایش می گذارد.

پل اراسموس

این پل سفید رنگ و زیبا که به قوی شهرت دارد در فاصله کوتاهی از خانه های مکعبی قرار دارد و قدم زدن روی آن در هنگام غروب آفتاب تجربه ای بی نظیر است.

مقایسه خانه های مکعبی رتردام با نمونه مشابه در هلموند

بسیاری از افراد نمی دانند که پیت بلوم اولین بار ایده خانه های مکعبی را در شهر رتردام اجرا نکرد. در دهه ۱۹۷۰ میلادی او یک نمونه اولیه و کوچکتر از این پروژه را در شهر هلموند در جنوب هلند طراحی و ساخت. مجموعه هلموند شامل ۱۸ خانه مکعبی بود که روی پایه های شش ضلعی قرار گرفته بودند.

تفاوت اصلی میان پروژه هلموند و رتردام در مقیاس و یکپارچگی با بافت شهری است. در هلموند خانه ها در یک منطقه مسکونی حومه ای قرار داشتند و بیشتر به عنوان یک مجتمع مستقل عمل می کردند. اما در رتردام پیت بلوم این خانه ها را در قلب یک کلان شهر و در تقاطع خیابان های شلوغ قرار داد و با استفاده از ابر مکعب ها و فضاهای تجاری آن ها را به یک قطب شهری پویا تبدیل کرد.

امروزه مجموعه هلموند نیز هنوز پابرجاست و ساکنان خود را دارد اما به دلیل قرارگیری در یک شهر کوچکتر و دور از مسیرهای اصلی توریستی به اندازه خانه های مکعبی رتردام شهرت جهانی پیدا نکرده است. با این حال برای علاقه مندان جدی معماری بازدید از هر دو مجموعه می تواند تجربه ای تکمیلی و بسیار ارزشمند باشد.

تاثیر خانه های مکعبی بر معماری مدرن و فرهنگ عامه

خانه های مکعبی رتردام تنها یک پروژه مسکونی نبودند بلکه به یک نماد جهانی در فرهنگ عامه و رسانه ها تبدیل شدند. فرم عجیب و رنگ درخشان این مکعب ها باعث شده است تا در ده ها فیلم مستند برنامه تلویزیونی و مجلات معماری در سراسر جهان به نمایش درآیند. آن ها به عنوان نمادی از تفکر خارج از چارچوب و شکستن مرزهای سنتی شناخته می شوند.

بسیاری از معماران جوان و دانشجویان معماری از سراسر جهان برای مطالعه این سازه به رتردام سفر می کنند تا ببینند چگونه می توان با استفاده از هندسه خالص یک فضای زیست پذیر و در عین حال هنری خلق کرد. تاثیر پیت بلوم را می توان در پروژه های مسکونی مدرنی که در دهه های بعد در ژاپن کره جنوبی و سایر کشورهای اروپایی ساخته شدند مشاهده کرد. معمارانی که تلاش کردند با چرخش احجام و ایجاد فضاهای معلق حس رهایی و پویایی را به ساکنان آپارتمان های شهری هدیه دهند همگی وام دار جسارت پیت بلوم در دهه هفتاد میلادی هستند.

علاوه بر این خانه های مکعبی در طراحی مبلمان شهری و المان های گرافیکی شهر رتردام نیز تاثیر گذاشته اند. فرم های هندسی و رنگ زرد این مکعب ها در بسیاری از پوسترهای تبلیغاتی لوگوهای رویدادهای فرهنگی و حتی طراحی بسته بندی محصولات محلی این شهر به چشم می خورد و به نوعی هویت بصری مدرن رتردام را شکل داده است.

بررسی بازار مسکن و ارزش سرمایه گذاری در خانه های خاص رتردام

رتردام به عنوان یک قطب اقتصادی و بندری مهم در اروپا همواره بازار مسکن پویا و رو به رشدی داشته است. خانه های مکعبی به دلیل شهرت جهانی و محدودیت در تعداد واحدها همواره از تقاضای بالایی در میان خریداران خاص و علاقه مندان به هنر و معماری برخوردار بوده اند.

خرید یک واحد در این مجموعه یک سرمایه گذاری سنتی نیست بلکه خرید یک قطعه از تاریخ معماری مدرن است. قیمت این آپارتمان ها بسته به متراژ داخلی میزان نورگیر بودن و طبقه ای که در آن قرار دارند متغیر است اما معمولاً در رده خانه های لوکس و خاص بازار مسکن رتردام دسته بندی می شوند.

نکته مهم برای سرمایه گذاران این است که هزینه های نگهداری از این ساختمان ها به دلیل فرم خاص نمای بیرونی و نیاز به نظافت تخصصی پنجره ها و تعمیرات ویژه سقف های شیب دار بالاتر از آپارتمان های معمولی است. همچنین انجمن مالکان این مجتمع قوانین سختگیرانه ای برای حفظ ظاهر یکدست و زرد رنگ نمای بیرونی دارند و هیچ یک از ساکنان اجازه تغییر رنگ یا نصب تاسیسات ظاهری متفاوت روی نمای مکعب خود را ندارند. این موضوع باعث می شود تا ارزش بصری و یکپارچگی مجموعه در طول دهه ها حفظ شود و از افت قیمت واحدها به دلیل سلیقه های شخصی جلوگیری گردد.

مقایسه ویژگی های خانه های مکعبی با خانه های سنتی

جمع بندی نهایی

خانه های مکعبی رتردام بسیار فراتر از یک جاذبه توریستی ساده برای عکاسی هستند. آن ها نمادی از جسارت خلاقیت و نگاه متفاوت به مفهوم خانه و شهرسازی محسوب می شوند. پیت بلوم با طراحی این مجموعه ثابت کرد که معماری می تواند از قالب های خسته کننده و تکراری خارج شود و به یک تجربه فضایی شگفت انگیز تبدیل گردد. اگرچه زندگی در این مکعب های کج چالش های خاص خود را دارد اما برای ساکنانش یک سبک زندگی هنری و منحصر به فرد را به ارمغان آورده است. سفر به رتردام و قدم زدن در میان این جنگل مصنوعی از درختان زرد رنگ تجربه ای است که هرگز از یاد شما نخواهد رفت و دیدگاه شما را نسبت به آنچه که یک خانه می تواند باشد برای همیشه تغییر خواهد داد.