مهریه به هیچ عنوان حذف نشده است و همچنان به عنوان یک حق شرعی و قانونی برای زنان در نظام حقوقی ایران به رسمیت شناخته می شود. آنچه تحت عنوان قانون جدید مهریه مطرح شده است، تغییر در نحوه ضمانت اجرای آن است. بر اساس مصوبات جدید، سقف ضمانت اجرای کیفری (حبس) برای عدم پرداخت مهریه از 110 سکه به 14 سکه تمام بهار آزادی کاهش یافته است. این بدان معناست که برای مازاد بر 14 سکه، امکان جلب و حبس مرد وجود ندارد و وصول آن منوط به اثبات تمکن مالی و شناسایی اموال از سوی زوجه است.
اصل ماجرا؛ آیا مهریه واقعاً حذف شده است؟
در ماه های اخیر شایعات زیادی در فضای مجازی و شبکه های اجتماعی مبنی بر حذف کامل مهریه منتشر شده است. این شایعات عمدتاً ناشی از برداشت نادرست از طرح های اصلاحی قانون محکومیت های مالی در مجلس شورای اسلامی است. هدف قانون گذار از این اصلاحات، نه از بین بردن حقوق مالی زنان، بلکه جلوگیری از حبس های طولانی مدت مردانی است که توانایی مالی پرداخت مهریه های سنگین را ندارند و در عین حال حفظ حقوق زوجه از طریق روش های دیگر اجرایی است.
مهریه همچنان یک دین ممتاز بر ذمه مرد است و در زمان وقوع عقد نکاح، به مالکیت زن در می آید. بنابراین، هیچ قانونی حق اصل مالکیت زن بر مهریه را سلب نکرده است، بلکه تنها ابزارهای فشار کیفری برای وصول مبالغ بسیار بالا محدود شده است. این تغییر رویکرد به منظور تعادل بخشیدن به روابط خانوادگی و کاهش آسیب های اجتماعی ناشی از زندانی شدن افراد به دلیل بدهی های سنگین مالی صورت گرفته است.
جزئیات قانون جدید مهریه و سقف 14 سکه
بر اساس آخرین تغییرات اعمال شده در قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی، سقف تعهد کیفری برای مهریه به 14 سکه تمام بهار آزادی تقلیل یافته است. این تغییرات دارای جزئیات مهمی است که باید به دقت مورد توجه قرار گیرد تا از بروز سوءتفاهم های حقوقی جلوگیری شود.
- تا سقف 14 سکه: اگر مهریه زن تا 14 سکه یا معادل ریالی آن باشد، قوانین سابق همچنان پابرجاست و در صورت عدم پرداخت، امکان صدور حکم جلب و اعمال مجازات های کیفری مانند حبس یا نظارت الکترونیکی (پابند) وجود دارد.
- مازاد بر 14 سکه: برای مبالغی که بیش از 14 سکه تعیین شده است، مرد به دلیل عدم پرداخت به زندان نخواهد رفت. در این شرایط، زن برای وصول مازاد مهریه باید اموال و دارایی های قابل توقیف مرد را به دادگاه یا اداره ثبت معرفی کند.
- هدف از تعیین این عدد: عدد 14 سکه به گونه ای انتخاب شده است که از یک سو جنبه بازدارندگی قانون را برای مبالغ متعارف حفظ کند و از سوی دیگر، از حبس افراد ناتوان از پرداخت مبالغ سنگین و غیرواقعی جلوگیری نماید.
تفاوت مهریه عندالمطالبه و عندالاستطاعه در قوانین جاری
برای درک بهتر قانون جدید و نحوه اعمال آن، شناخت تفاوت بین دو نوع اصلی مهریه که در اسناد ازدواج درج می شود، بسیار ضروری است.
مهریه عندالمطالبه: در این نوع، زن می تواند هر زمان که بخواهد مهریه خود را مطالبه کند و مرد موظف است بلافاصله آن را بپردازد، مگر این که اعسار (نداری) خود را ثابت کند و درخواست تقسیط نماید. در قانون جدید، ضمانت اجرای کیفری تا سقف 14 سکه برای این نوع مهریه همچنان فعال است و مرد در صورت عدم پرداخت این مقدار، با خطر جلب مواجه خواهد بود.
مهریه عندالاستطاعه: در این حالت، پرداخت مهریه منوط به توانایی مالی مرد است. زن تنها زمانی می تواند مهریه را مطالبه کند که ثابت شود مرد استطاعت مالی پرداخت آن را دارد. با توجه به رویکرد قانون جدید و محدودیت های ایجاد شده برای حبس، بسیاری از کارشناسان حقوقی توصیه می کنند که در عقدنامه های جدید، مهریه به صورت عندالاستطاعه درج شود تا از پیچیدگی های اجرایی و حبس های بی مورد جلوگیری شود و حقوق هر دو طرف به صورت منطقی تری حفظ گردد.
تکلیف مهریه های بالای 14 سکه که قبلاً ثبت شده اند
یکی از پرتکرارترین سوالات این است که آیا قانون جدید شامل حال کسانی که قبلاً مهریه های سنگین ثبت کرده اند نیز می شود یا خیر. پاسخ به این سوال مثبت است. این قانون مربوط به نحوه اجرای حکم و ضمانت اجرا است و شامل تمام پرونده های جاری و آینده می شود.
بنابراین، اگر مهریه ای بیش از 14 سکه در سند ازدواج ثبت شده باشد، زن همچنان مالک قانونی تمام آن مقدار است و حق او سلب نمی شود. اما برای وصول مازاد بر 14 سکه، نمی تواند درخواست حکم جلب دهد. او باید از طریق معرفی اموال، درخواست توقیف اموال مرد را بدهد. اگر مرد در حال حاضر مالی نداشته باشد، عملاً وصول مازاد مهریه با دشواری مواجه خواهد شد، مگر این که در آینده مالی از او شناسایی شود یا خود مرد داوطلبانه اقدام به پرداخت نماید.
مراحل گام به گام مطالبه مهریه در سال 1405
برای مطالبه مهریه در چارچوب قوانین جدید، زوجه باید مراحل زیر را به دقت و با ترتیب مشخص طی کند تا بهترین نتیجه ممکن را حاصل نماید.
- مراجعه به دفترخانه ازدواج: اولین قدم، مراجعه به همان دفترخانه ای است که عقد نکاح در آن ثبت شده است و درخواست صدور اجرائیه برای مهریه. مدارک مورد نیاز شامل اصل سند ازدواج و شناسنامه است.
- مراجعه به اداره اجرای ثبت: پس از صدور اجرائیه، پرونده به اداره اجرای اسناد رسمی ارسال می شود. در این مرحله، زن می تواند درخواست ممنوع الخروج شدن مرد و استعلام از بانک مرکزی، راهور و اداره ثبت اسناد برای شناسایی اموال را بدهد.
- توقیف اموال: اگر اموالی از طریق استعلامات شناسایی شود، به میزان مهریه مورد تقاضا توقیف خواهد شد و فرآیند وصول از طریق مزایده یا انتقال رسمی انجام می پذیرد.
- مراجعه به دادگاه خانواده: اگر در اداره ثبت مالی پیدا نشد، زن می تواند با دریافت گواهی عدم شناسایی اموال، به دادگاه خانواده مراجعه کرده و دادخواست مطالبه مهریه را بدهد. در این مرحله، اگر مهریه تا 14 سکه باشد، امکان درخواست حکم جلب وجود دارد، در غیر این صورت پرونده به سمت اثبات اعسار مرد و تقسیط پیش می رود.
جدول مقایسه وضعیت مهریه قبل و بعد از قانون جدید
| موضوع | قانون سابق (تا قبل از اصلاحات) | قانون جدید (سال 1405) |
|---|---|---|
| سقف ضمانت اجرای کیفری (حبس) | تا 110 سکه تمام بهار آزادی | تا 14 سکه تمام بهار آزادی |
| وضعیت مازاد بر سقف | امکان جلب تا سقف 110 سکه | عدم امکان جلب، فقط از طریق معرفی اموال |
| اصل حق مالکیت زن | پابرجا و کامل | پابرجا و کامل (تغییر فقط در نحوه اجرا) |
| مجازات جایگزین حبس | عمدتاً حبس تعزیری | توسعه استفاده از پابند الکترونیکی |
نکات کلیدی و هشدارهای حقوقی برای زنان و مردان
در مواجهه با این تغییرات قانونی، توجه به چند نکته حیاتی می تواند از بروز مشکلات جدی در آینده جلوگیری کند.
- مهریه حق مسلم زن است: هیچ قانونی اصل حق مهریه را حذف نکرده است. تغییرات تنها مربوط به ابزارهای وصول اجباری است.
- اهمیت شناسایی اموال: در قانون جدید، قدرت مانور زن در وصول مازاد بر 14 سکه، کاملاً وابسته به توانایی او در شناسایی و معرفی به موقع اموال مرد است. هرچه این فرآیند سریع تر انجام شود، شانس وصول بیشتر است.
- انتقال صوری اموال: مردانی که پس از مطالبه مهریه اقدام به انتقال صوری اموال خود به دیگران کنند، این معاملات قابل ابطال است و زن می تواند از طریق دادگاه نسبت به ابطال آن ها اقدام نماید.
- مشاوره حقوقی تخصصی: با توجه به پیچیدگی های جدید و حساسیت پرونده های مالی خانواده، مشورت با وکیل متخصص خانواده قبل از هر اقدامی برای مطالبه مهریه بسیار حیاتی و راهگشا است.
سوالات متداول درباره قانون جدید مهریه
آیا مهریه کلاً حذف شده است؟
خیر، مهریه همچنان به قوت خود باقی است و فقط نحوه وصول و ضمانت اجرای کیفری آن تغییر کرده است.
آیا مردانی که قبلاً به خاطر مهریه زندانی بودند آزاد می شوند؟
این موضوع بستگی به میزان مهریه و مرحله پرونده دارد، اما برای مازاد بر 14 سکه، ادامه حبس وجاهت قانونی جدیدی ندارد و می توان درخواست آزادی یا تبدیل مجازات داد.
آیا می توان مهریه عندالمطالبه را به عندالاستطاعه تغییر داد؟
بله، زوجین می توانند با توافق یکدیگر و مراجعه به دفترخانه اسناد رسمی، نوع مهریه درج شده در عقدنامه را تغییر دهند.